به گزارش خبرنگار ایبنا، نشست تحلیلی «تاب آوری زنجیره تامین در شرایط بحران و اختلال: الزامات سازگاری سیاست صنعتی با سیاستهای ارزی و پولی» در پژوهشکده پولی و بانکی برگزار شد.
در این نشست وحید شقاقی شهری، عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی، پرستو محمدی، عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس و کورش پرویزیان، رئیس پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی حضور داشتند و به بیان نکات خود پیرامون تاب آوری زنجیره تامین در شرایط بحران و اختلال و الزامات سازگاری سیاست صنعتی با سیاستهای ارزی و پولی پرداختند.
نقش زنجیره تأمین در ثبات اقتصاد کلان
پرستو محمدی،عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس در ابتدای این نشست عنوان کرد: در حوزه مباحث اقتصادی، بهویژه در موضوعاتی مانند اختلال، بحران، شوک و تابآوری، برداشتهای متفاوتی وجود دارد و همین امر ضرورت آغاز بحث از مفاهیم پایه را دوچندان میکند.
وی با اشاره به تعریف زنجیره تأمین گفت: زنجیره تأمین شامل تمامی مراحل مرتبط با پاسخ به نیاز مشتری است و در تعریفی دقیقتر، شبکهای از سازمانهاست که از طریق پیوندهای بالادستی و پاییندستی، در فرآیند خلق ارزش و رساندن کالا و خدمات به مصرفکننده نهایی مشارکت دارند.
به گفته او، ماهیت شبکهای زنجیره تأمین باعث میشود هرگونه اختلال در آن، قابلیت سرایت و گسترش به سطوح کلان اقتصادی را داشته باشد.
محمدی در ادامه با تبیین مفهوم در اختلال اظهار داشت: اختلال در زنجیره تأمین بهعنوان یک رویداد پیشبینینشده تعریف میشود که میتواند جریان عادی کالا و مواد را مختل کند.
وی همچنین به مفهوم شوک در ادبیات اقتصاد کلان اشاره کرد و افزود: شوکها میتوانند از سطح بنگاه یا یک بخش اقتصادی آغاز شده و از طریق پیوندهای بینبخشی به کل اقتصاد سرایت کنند. از منظر او، تفاوت اختلال و بحران در شدت و دامنه اثرگذاری آنهاست؛ بهگونهای که در صورت عدم کنترل اختلال، این پدیده میتواند به بحران تبدیل شود و حتی بقای سازمانها را تحت تأثیر قرار دهد.
این عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس با اشاره به مفهوم تابآوری گفت: تابآوری به معنای توانایی زنجیره تأمین در آمادگی برای مواجهه با رویدادهای غیرمنتظره، واکنش مناسب به اختلالها، بازیابی پس از آنها و حفظ تداوم عملیات است.
به گفته وی، تابآوری صرفاً به معنای تحمل شرایط نیست، بلکه شامل بازسازی، شناسایی نقاط ضعف و حرکت به سمت ساختاری مقاومتر نیز میشود.
وی در ادامه با تأکید بر اهمیت تابآوری در اقتصاد جهانی اظهار داشت: با گسترش جهانیشدن، زنجیرههای تأمین بیش از گذشته شکننده شدهاند و همین موضوع ضرورت توجه به تابآوری را افزایش داده است.
محمدی تصریح کرد: اختلال در زنجیره تأمین صرفاً یک مسئله بنگاهی نیست، بلکه میتواند از طریق افزایش هزینههای تولید، کاهش ظرفیت تولید، افزایش نیاز به سرمایه در گردش و فشار بر نظام بانکی، به یک مسئله کلان اقتصادی تبدیل شود.
وی با اشاره به برخی شواهد آماری خاطرنشان کرد: سهم بالای نهادهها و مواد اولیه در واردات کشور (حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد) نشان میدهد هرگونه اختلال در تأمین ارز میتواند بهطور مستقیم تولید را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین سهم قابل توجه تسهیلات سرمایه در گردش در بخش صنعت و معدن، بیانگر وابستگی بالای تولید به تأمین مالی است؛ موضوعی که اهمیت تابآوری زنجیره تأمین را در پیوند با ثبات اقتصاد کلان بیش از پیش آشکار میکند.
عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس عنوان کرد: هر مصوبه و سیاست اقتصادی باید پیش از اجرا دارای پیوست اثرات در بخشهای صنعت، معدن و کشاورزی باشد تا پیامدهای آن بر تولید و زنجیره تأمین مشخص شود.
وی افزود: سیاستهای صنعتی نیز باید پیوستهای پولی و ارزی داشته باشند تا اثر آنها بر نقدینگی، سرمایه در گردش و نیازهای اعتباری بنگاهها قابل ارزیابی باشد و تصمیمگیریها هماهنگتر انجام شود.
او همچنین گفت: در شرایط اضطراری لازم است برخی مجوزها و مقررات بهصورت موقت تعلیق شوند تا سرعت زنجیره تأمین افزایش یابد و هزینهها کاهش پیدا کند.
محمدی با تأکید بر تنوع تأمینکنندگان افزود: استفاده از ظرفیتهای گستردهتر اقتصادی، حتی بازیگران کوچکتر، میتواند در شرایط خاص به تابآوری اقتصاد کمک کند.
وی در پایان تصریح کرد: کوتاهسازی فرآیندهای اداری مانند ثبت سفارش و ترخیص کالا، و همچنین اصلاح نظام تنظیمگری، بهویژه در حوزه انرژی، میتواند نقش مهمی در کاهش هزینهها و بهبود فضای تولید داشته باشد.
مقاومت ایران در برابر شوکها؛ فرصتهای جدید در اقتصاد منطقهای
کوروش پرویزیان، رئیس پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی در ادامه نشست گفت: موضوع تابآوری زنجیره تأمین، نیازمند نگاهی عمیقتر و فراتر از سطح بنگاهی است و باید در قالب تابآوری زنجیره ارزش مورد توجه قرار گیرد؛ چرا که تحولات ژئوپلیتیکی، جنگ و بحرانها، بهطور مستقیم بر متغیرهای کلان اقتصادی اثرگذار هستند.
وی با اشاره به شاخص تورم بهعنوان یکی از مهمترین نماگرهای اقتصادی افزود: اثرگذاری این متغیر در شرایط بحران با ابهام همراه است؛ چراکه علاوه بر عملکرد سیاستگذاران، رفتار متغیرهای سمت عرضه و تقاضا و همچنین پیچیدگیهای محیطی، بر روند آن تأثیرگذارند.
وی ادامه داد: در سمت عرضه، جنگ با تخریب سرمایههای فیزیکی و زیرساختها، تضعیف سرمایه انسانی و اختلال در تجارت خارجی، موجب گسست در زنجیرههای تأمین کالا و خدمات میشود. این موضوع در نهایت به افزایش قیمت کالاهای اساسی، بهویژه در حوزههایی مانند غذا و دارو منجر خواهد شد. در مقابل، در سمت تقاضا نیز کاهش قدرت خرید، محدود شدن دسترسی به بازارها و افت اعتماد سرمایهگذاران، منجر به کاهش تقاضا و تضعیف فعالیتهای اقتصادی میشود.
رئیس پژوهشکده پولی و بانکی با هشدار نسبت به خطر رکود تورمی تصریح کرد: در شرایط فعلی، اقتصاد کشور بیش از هر زمان دیگری در معرض همزمانی تورم و رکود قرار دارد و مدیریت این وضعیت نیازمند دقت در اتخاذ سیاستهای پولی و مالی، اعم از انقباضی یا انبساطی، است.
به گفته وی، شناخت مسیر اثرگذاری شوکها بر جریانهای اصلی عرضه و تقاضا، بهویژه در بستر زنجیره تأمین، برای تصمیمگیری صحیح ضروری است.
پرویزیان با اشاره به تحولات اخیر کشور و جنگ تحمیلی سوم اظهار داشت: در کنار چالشها، برخی دستاوردهای مثبت نیز حاصل شده که مهمترین آن، تقویت ثبات سیاسی و اجتماعی در کشور است؛ موضوعی که با همراهی مردم و مقاومت شکل گرفته و میتواند زمینهساز کاهش ریسکهای کلان اقتصادی باشد و این شرایط فرصتی برای بازسازی و تقویت اقتصاد ملی خواهد بود.
وی در ادامه با ترسیم دو سناریوی پیشروی اقتصاد کشور گفت: در سناریوی تداوم شرایط جنگی، اولویتها به سمت تأمین نیازهای اساسی، مخارج نظامی و حفظ بقا تغییر میکند و محدودیتهایی در حوزه تجارت و سرمایهگذاری ایجاد خواهد شد. اما در سناریوی موفقیت مذاکرات و حرکت به سمت ثبات، امکان توسعه تجارت، جذب سرمایهگذاری، بازسازی زیرساختها و تقویت اعتماد در اقتصاد فراهم میشود.
رئیس پژوهشکده پولی و بانکی تأکید کرد: در چنین شرایطی، سیاستگذاری اقتصادی باید منعطف و متناسب با سناریوهای پیشرو باشد تا بتواند اثرات هر یک از این وضعیتها را مدیریت کرده و اقتصاد کشور را در مسیر ثبات و رشد هدایت کند.
پرویزیان عنوان کرد: ایران در معادلات منطقهای و جهانی از جایگاه هویتی و ژئوپلیتیکی ویژهای برخوردار است و نمیتوان آن را در انزوا یا شرایط بسته تصور کرد.
وی گفت: ایران در طول تاریخ توانسته هویت خود را در تقابل و تعامل میان فرهنگها حفظ کند و همین ویژگی یکی از مؤلفههای اصلی قدرت کشور به شمار میرود.
وی افزود: از منظر زیرساختی و جغرافیایی نیز ایران در موقعیتی قرار دارد که امکان اتصال گسترده با کشورهای همسایه را فراهم میکند؛ بهگونهای که روابط انرژی و تبادلات زیرساختی با کشورهایی مانند ارمنستان، عراق، پاکستان و ترکمنستان ظرفیتهای بالفعل و بالقوه قابل توجهی ایجاد کرده است.
به گفته وی، اتصال شبکههای برق، تبادلات گازی و مسیرهای ترانزیتی در برخی مقاطع به حجمهای قابل توجهی از همکاریهای اقتصادی منجر شده و این ظرفیت وجود دارد که در صورت برنامهریزی مناسب، این تعاملات گسترش یابد.
پرویزیان ادامه داد: ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی خود در اتصال به شرق آسیا، آسیای میانه، شبهقاره هند و همچنین همسایگی با ترکیه، از توان بالایی در حوزه ترانزیت و مبادلات کالایی برخوردار است. وی گفت این ظرفیتها نشان میدهد ایران کشوری نیست که بتوان آن را از جریانهای اقتصادی و منطقهای جدا کرد یا در وضعیت انسداد کامل قرار داد.
رئیس پژوهشکده پولی و بانکی افزود: تجربههای تاریخی نیز بیانگر آن است که ایران در مواجهه با فشارها و بحرانها از تابآوری قابل توجهی برخوردار بوده و حتی در شرایط سخت نیز ساختارهای اجتماعی و اقتصادی کشور تا حد زیادی پایداری خود را حفظ کردهاند.
وی در پایان تأکید کرد: مسئله اصلی نه صرف وجود ظرفیتها، بلکه نحوه بهرهبرداری از آنهاست و باید از این فرصتهای ژئوپلیتیکی، انرژی و ترانزیتی برای بهبود رفاه عمومی و ارتقای منافع اقتصادی مردم استفاده شود.
حمایت هدفمند از کسبوکارهای خرد و متوسط و تسهیل صدور مجوزها
وحید شقاقی شهری، عضو هیأت علمی دانشگاه خوارزمی در نشست تابآوری زنجیره تأمین در شرایط بحران و اختلال گفت: آنچه امروز در سطح بینالملل در حال وقوع است، صرفاً یک تقابل محدود نیست، بلکه نشانهای از شکلگیری رقابت گسترده میان قدرتهای بزرگ، بهویژه آمریکا و چین است؛ موضوعی که آثار آن بهطور مستقیم و غیرمستقیم بر اقتصاد کشورهایی مانند ایران نیز اثرگذار خواهد بود.
شقاقی شهری با اشاره به نقش آمریکا در تحولات تاریخی و معاصر ایران اظهار داشت: حتی در مقاطعی که ایران سیاست بیطرفی را دنبال کرده، مداخلات قدرتهایی مانند آمریکا موجب وارد شدن خسارات جدی به کشور شده است؛ بهگونهای که این مداخلات در دورههای مختلف با ایجاد اختلال در تأمین کالاهای اساسی و فشارهای اقتصادی، زمینهساز بروز بحرانهایی برای مردم شده است.
وی با تأکید بر ابعاد ژئوپلیتیکی این تحولات افزود: یکی از اهداف اصلی آمریکا در منطقه، تسلط بر منابع انرژی است و در این چارچوب، انرژی ایران نیز از اهمیت بالایی برای این کشور برخوردار است.
به گفته وی، درک این واقعیتها برای تحلیل صحیح شرایط اقتصادی و اتخاذ تصمیمات راهبردی ضروری است.
این اقتصاددان با بیان اینکه یکی از محورهای اصلی این رقابت، تسلط بر منابع انرژی و مسیرهای تجاری است، تصریح کرد: منطقه خاورمیانه و بهویژه مسیرهای راهبردی مانند تنگههای دریایی، نقش تعیینکنندهای در معادلات قدرت دارند و هرگونه اختلال در این مسیرها میتواند زنجیره تأمین کشورها را با چالش جدی مواجه کند.
شقاقی شهری ادامه داد: در شرایط فعلی، اقتصاد ایران با فشارهای همزمانی در حوزه صادرات، واردات و تأمین کالاهای اساسی روبهرو است و بخش قابل توجهی از تجارت کشور که از مسیرهای جنوبی انجام میشد، در معرض اختلال قرار گرفته است؛ موضوعی که لزوم بازآرایی سریع در ساختار زنجیره تأمین را دوچندان میکند.
وی با اشاره به اهمیت زنجیره تأمین در پایداری اقتصادی خاطرنشان کرد: اختلال در این زنجیره میتواند به کاهش ظرفیت تولید، افزایش هزینهها و در نهایت فشار بر نظام بانکی و تأمین مالی بنگاهها منجر شود؛ از این رو، مدیریت این شرایط نیازمند تصمیمگیریهای سریع، دقیق و هماهنگ در سطح کلان است.
این عضو هیأت علمی دانشگاه خوارزمی تأکید کرد: اقتصاد ایران در شرایطی قرار دارد که مستلزم اتخاذ رویکردی واقعبینانه و پرهیز از سادهسازی مسائل پیچیده است و لازم است با بهرهگیری از تحلیلهای دقیق و طراحی راهکارهای عملیاتی، مسیر عبور از چالشهای پیشرو هموار شود.
شقاقی شهری عنوان کرد: مناطق آزاد باید از تمرکز صرف بر صادرات، به کانونهای تابآوری زنجیره تأمین و مراکز تأمین کالاهای استراتژیک برای سرزمین اصلی تبدیل شوند.
وی افزود: تجارت با همسایگان شمالی، غربی و شرقی باید بازنگری شود تا بخشی از گلوگاههای تحریمی کاهش یابد.
او همچنین پیشنهاد داد برای شرکتهای بزرگ تولیدی، کریدور سبز در گمرک و نظام بانکی ایجاد شود تا فرآیند تأمین مالی و تجارت آنها تسهیل شود.
شقاقی شهری تأکید کرد: حمایت هدفمند از کسبوکارهای خرد و متوسط، همراه با مقرراتزدایی و تسهیل صدور مجوزها ضروری است و میتوان بخشی از نظام نظارتی را به سمت نظارت پسینی هدایت کرد.
